Program
1.12.2026
Recital dla Bolka
Recital ten dedykowany jest setnej rocznicy śmierci Bolka von Hochberga (1843-1926), wybitnego kompozytora i impresario, który zmarł w tym właśnie miejscu (dawny Grand Hotel, dziś Dom Zdrojowy w Sczawnie Zdroju) dokładnie 100 lat temu. W wykonaniu Pauliny Bielarczyk (sopran) i Seulgi Lee (fortepian).
Sala ovalna, Dom Zdrojowy w Szczawnie Zdroju | Wtorek 1.12.2026 o godzinie 19:00
Sponsorzy - Partnerzy
Program
W tej części programu czytelnicy po kliknięciu tytułu piosenki mogą uzyskać dostęp do tekstu, polskiego tłumaczenia oraz dowiedzieć się czegoś więcej o poecie i kompozytorze.
Artystki
Paulina Bielarczyk
Sopran
Paulina Bielarczyk to polska śpiewaczka operowa, która od kilku lat mieszka i pracuje w Niemczech. Jest sopranem młodzieńczo-dramatycznym rozwijającym się w kierunku partii stricte dramatycznych. Artystkę reprezentuje agencja operowa Artists.bcn Management, a jej obecną mentorką i opiekunką wokalną jest śpiewaczka Łucja Zarzycka. Swój warsztat artystyczny doskonaliła na licznych kursach mistrzowskich u boku renomowanych osobowości świata muzyki. Cenne, międzynarodowe doświadczenie sceniczne zdobywała podczas prestiżowych wydarzeń, koncertów, konkursów oraz festiwali w wielu krajach Europy i na świecie. W listopadzie 2026 roku zadebiutuje jako Lady Macbeth w operze Makbet Giuseppe Verdiego na scenie teatru operowego w Oviedo w Hiszpanii.
Seulgi Lee
Fortepian
Seulgi Lee urodziła się w 1992 roku w Korei Południowej i już w wieku czterech lat rozpoczęła naukę gry na fortepianie. Studiowała na Uniwersytecie Keimyung w klasie prof. Siergieja Tarasowa, a następnie ukończyła studia magisterskie pod kierunkiem prof. Gunthera Angera w Wyższej Szkole Muzycznej (HfM) w Dreźnie. Swoją edukację pogłębiała na wydziale liryki pieśniarskiej w klasie prof. Ulrike Siedel oraz KS prof. Olafa Bära. Regularnie koncertuje jako solistka, korepetytorka i kameralistka. Uczestniczyła w kursach mistrzowskich prowadzonych przez Helmuta Deutscha, Axela Bauniego oraz Daniela Heidego. Jest laureatką kilku nagród na różnych konkursach, w tym nagrody ECO Musikförderpreis przyznawanej przez koncern BASF oraz nagrody muzyki kameralnej Stowarzyszenia Wspierania HfM w Dreźnie. W 2023 roku ukończyła studia podyplomowe (Meisterklassenexamen) w zakresie akompaniamentu pieśni z najwyższymi ocenami i jednomyślnym uznaniem jury. Od 2024 roku Seulgi Lee pracuje jako wykładowczyni w Wyższej Szkole Muzycznej w Norymberdze, łącząc działalność koncertową z pedagogiką muzyczną.
Muzyka
Franz Schubert (1797–1828)
Franz Schubert był austriackim kompozytorem i jest uznawany za jednego z najważniejszych przedstawicieli romantyzmu w muzyce. Urodził się w Wiedniu, gdzie już od wczesnych lat odebrał gruntowne wykształcenie muzyczne (m.in. jako członek chłopięcego chóru kapeli dworskiej oraz uczeń Antonia Salieriego).
W swoim krótkim życiu Schubert skomponował ponad 600 pieśni, liczne utwory kameralne, symfonie, sonaty fortepianowe oraz muzykę sakralną. Swoją twórczością pieśniarską – opartą przede wszystkim na tekstach Goethego, Schillera, Müllera i Schulzego – zapoczątkował romantyczną pieśń artystyczną, łącząc proste, zapadające w pamięć melodie z ogromną głębią psychologiczną i ekspresyjnym akompaniamentem fortepianu.
Mimo rosnącego uznania w wiedeńskich kręgach artystycznych, za życia nie doczekał się spektakularnego przełomu w karierze. Zmarł w Wiedniu w wieku zaledwie 31 lat na tyfus (którego przebieg był prawdopodobnie zaostrzony przez wcześniejsze syfilityczne schorzenie). Wiele z jego najważniejszych dzieł wydano dopiero pośmiertnie, co uczyniło go od tamtej pory uosobieniem romantycznego kompozytora pieśni.
1.
Die Allmacht D 852
Groß ist Jehova, der Herr! denn Himmel und Erde verkünden
Seine Macht! – Du hörst sie im brausenden Sturm, in des Waldstroms
Lautaufrauschendem Ruf, in des grünenden Waldes Gesäusel;
Siehst sie in wogender Saaten Gold, in lieblicher Blumen
Glühendem Schmelz, im Glanz des sternebesäeten Himmels!
Furchtbar tönt sie im Donnergeroll, und flammt in des Blitzes
Schnellhinzuckendem Flug; doch kündet das pochende Herz dir
Fühlbarer noch Jehova’s Macht, des ewigen Gottes,
Blickst du flehend empor, und hoffst auf Huld und Erbarmen.
Wszechmoc, D 852
Wielki jest Jehowa, Pan! bo niebo i ziemia głoszą
Jego moc! – Słyszysz ją w huczącym sztormie, w leśnego potoku
Głośnym, wzburzonym wołaniu, w szumie zieleniącego się lasu;
Widzisz ją w złocie falujących zbóż, w uroczym kwiatach
Rozżarzonym połysku, w blasku nieba usianego gwiazdami!
Straszliwie brzmi w grzmocie piorunów i płonie w błyskawicy
Szybkim, migotliwym locie; lecz bijące serce oznajmia ci
Jeszcze wyraźniej moc Jehowy, Boga wiecznego,
Gdy spoglądasz błagalnie w górę i masz nadzieję na łaskę i miłosierdzie.
Poeta
%2C_painter_August_Grahl.jpg)
Johann Władysław Pyrker był niemieckim poetą epoki romantyzmu. Studiował w Getyndze, pisał głównie lirykę oraz epos wierszowany Die bezauberte Rose (Zaróżowiona róża). Jego najbardziej znanym w świecie muzycznym dziełem jest Poetisches Tagebuch (Dziennik poetycki, 1813–1817), z którego Schubert zaczerpnął teksty do kilku swoich pieśni. Schulze zmarł młodo na gruźlicę.
-
Wiersz powstał 31 marca 1815 roku (pierwotny tytuł: „Am 31sten März 1815”).
-
Wydanie: 1819 rok w Poetisches Tagebuch.
-
Kompozycja Schuberta: marzec 1826 roku (D 882), wydana w 1828 roku jako Op. posth. 101 Nr 1.
Johann Ladislaus Pyrker (1772–1847)
2.
Ganymed D 544
Wie im Morgenglanze
Du rings mich anglühst,
Frühling, Geliebter!
Mit tausendfacher Liebeswonne
Sich an mein Herze drängt
Deiner ewigen Wärme
Heilig Gefühl,
Unendliche Schöne!
Dass ich dich fassen möcht
In diesen Arm!
Ach an deinem Busen
Lieg’ ich, und schmachte,
Und deine Blumen, dein Gras
Drängen sich an mein Herz.
Du kühlst den brennenden
Durst meines Busens,
Lieblicher Morgenwind!
Ruft drein die Nachtigall
Liebend nach mir aus dem Nebeltal.
Ich komm! ich komme!
Wohin? Ach, wohin?
Hinauf! Hinauf strebt’s.
Es schweben die Wolken
Abwärts, die Wolken
Neigen sich der sehnenden Liebe.
Mir! Mir!
In eurem Schoße
Aufwärts!
Umfangend umfangen!
Aufwärts an deinen Busen,
Alliebender Vater!
Poeta
Ganimedes
Jak w blasku poranka
Wokół mnie rozpalasz się,
Wiosno, ukochana!
Z tysiąckrotną rozkoszą miłości
Do mego serca tłoczy się
Twego wiecznego ciepła
Święte uczucie,
Nieskończone piękno!
Żebym cię objąć mógł
W te ramiona!
Ach, na twojej piersi
Leżę i tęsknię,
A twoje kwiaty, twoja trawa
Tłoczą się do mego serca.
Ty chłodzisz palące
Pragnienie mej piersi,
Uroczy poranny wietrze!
Woła w to słowik
Kochająco do mnie z doliny mgieł.
Przychodzę! przychodzę!
Dokąd? Ach, dokąd?
W górę! W górę dąży!
Unoszą się chmury
W dół, chmury
Pochylają się do tęskniącej miłości.
Do mnie! Do mnie!
W waszym łonie
W górę!
Objęty obejmując!
W górę na twoją pierś,
Wszechkochający Ojcze!
Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832)
Johann Wolfgang von Goethe urodził się 28 sierpnia 1749 roku we Frankfurcie nad Menem, a zmarł 22 marca 1832 roku w Weimarze. Uznawany jest za najwybitniejszego niemieckiego poetę i pisarza czasów nowożytnych, który wywarł decydujący wpływ zarówno na epokę burzy i naporu (Sturm und Drang), jak i klasykę weimarską. Do jego najważniejszych dzieł należą powieść epistolarna „Cierpienia młodego Wertera” (1774), epos wierszowany „Herman i Dorota” oraz dzieło życia – „Faust”. Goethe był nie tylko poetą, lecz także przyrodnikiem, mężem stanu i dyrektorem teatru, przez co wywarł ogromny wpływ na europejską literaturę i kulturę. Wiele jego wierszy zostało umuzykalnionych przez kompozytorów takich jak Schubert, Beethoven i Wolf.
Wiersz: napisany prawdopodobnie wiosną 1774 roku, opublikowany po raz pierwszy w 1789 roku.
Pieśń: skomponowana w marcu 1817 roku przez Franza Schuberta (D 544); wydana w 1825 roku jako Op. 19 Nr 3.
3.
An die Musik, D 547
Du holde Kunst, in wieviel grauen Stunden,
Wo mich des Lebens wilder Kreis umstrickt,
Hast du mein Herz zu warmer Lieb’ entzunden,
Hast mich in eine beßre Welt entrückt!
Oft hat ein Seufzer, deiner Harf’ entflossen,
Ein süßer, heiliger Akkord von dir
Den Himmel beßrer Zeiten mir erschlossen,
Du holde Kunst, ich danke dir dafür!
Do muzyki
Ty, piękna sztuko, w iluż szarych godzinach,
Gdy mnie dziki krąg życia oplątał,
Rozpaliłaś moje serce ciepłą miłością,
Uniosłaś mnie do lepszego świata!
Często westchnienie z twojej harfy wypłynęło,
Słodki, święty akord od ciebie
Otworzył mi niebo lepszych czasów,
Ty, piękna sztuko, dziękuję ci za to!
Poeta
Franz von Schober (1796–1882)
Franz von Schober był północnoniemieckim lirykiem i urzędnikiem. Pochodził z lubeckiej rodziny kupieckiej, studiował początkowo prawo, następnie teologię, a ostatecznie medycynę. Później pracował w duńskiej służbie państwowej, a pod koniec życia mieszkał w Altonie/Ottensen.
Obok studiów historycznych pisał głównie wiersze. Jego najsłynniejszym dziełem jest wiersz Des Fremdlings Abendlied (Wieczorna pieśń przybysza, znany także jako Der Wanderer / Wędrowiec), który stał się kwintesencją romantycznej tęsknoty za nieosiągalną ojczyzną. Schubert skomponował do niego muzykę, a finałowy wers „Dort, wo du nicht bist, dort ist das Glück!” (Tam, gdzie cię nie ma, tam jest szczęście!) uczynił jednym z najsłynniejszych zdań w historii pieśni.
-
Wiersz powstał: około 1806–1808 roku (pierwsza publikacja w 1808 roku pod tytułem Des Fremdlings Abendlied).
-
Kompozycja Schuberta: październik 1816 roku (D 489), wydana w 1821 roku jako Op. 4 Nr 1.
4.
Amalia D 195
Schön wie Engel voll Walhallas Wonne,
Schön vor allen Jünglingen war er!
Himmlisch mild sein Blick, wie Maiensonne,
Rückgestrahlt vom blauen Spiegelmeer.
Sein Umarmen – wütendes Entzüken! –
Mächtig feurig klopfte Herz an Herz,
Mund und Ohr gefesselt – Nacht vor unsern Bliken –
Und der Geist gewirbelt himmelwärts.
Seine Küsse – paradiesisch Fühlen!
Wie zwei Flammen sich ergreifen, wie
Harfentöne in einander spielen
Zu der himmelvollen Harmonie –
Stürzten, flogen, schmolzen Geist in Geist zusammen,
Lippen, Wangen brannten, zitterten,
Seele rann in Seele – Erd’ und Himmel schwammen
Wie zerronnen um die Liebenden!
Er ist hin – vergebens, ach, vergebens
Stöhnet ihm der bange Seufzer nach!
Er ist hin, und alle Lust des Lebens
Wimmert hin in ein verlornes Ach!
Amalia
Piękny jak anioł pełen rozkoszy Walhalli,
Najpiękniejszy ze wszystkich młodzieńców był on!
Nieziemsko łagodny jego wzrok, jak słońce majowe
Odbite od błękitnego lustra morza.
Jego objęcie – szalone zachwycenie! –
Mocno, ognisto biło serce o serce,
Usta i ucho spętane – noc przed naszymi oczami –
A duch uniósł się wirując ku niebu.
Jego pocałunki – rajskie uczucie!
Jak dwie płomienie się chwytają, jak
Dźwięki harfy się ze sobą splatają
W niebiańsko pełną harmonię –
Spadały, leciały, topniały duch w duchu razem,
Wargi, policzki płonęły, drżały,
Dusza płynęła w duszę – ziemia i niebo płynęły
Jak rozpuszczone wokół kochanków!
On odszedł – na próżno, ach, na próżno
Wzdycha za nim lękliwe westchnienie!
On odszedł, a cała radość życia
Zawodzi w jedno utracone ach!
Poeta
Fryderyk Schiller był jednym z najważniejszych niemieckich poetów, dramaturgów i filozofów XVIII i początku XIX wieku. Wspólnie z Goethem współtworzył epokę burzy i naporu (Sturm und Drang), a później klasykę weimarską. Do jego najsłynniejszych dzieł należą dramat „Zbójcy”, trylogia „Wallenstein”, „Maria Stuart” oraz „Wilhelm Tell”. Schiller intensywnie zajmował się zagadnieniami wolności, moralności i idealizmu, wywierając trwały wpływ na literaturę europejską. Wiele z jego wierszy oraz fragmentów dramatów zostało umuzykalnionych przez takich kompozytorów jak Schubert i Beethoven.
Wiersz: napisany w 1780 roku, opublikowany po raz pierwszy w 1781 roku w dramacie „Zbójcy” (Akt 3, Scena 1). Podana przez Panią pełna wersja zawiera strofę, którą Schiller pominął w późniejszych wydaniach swoich poezji i której Schubert nie wykorzystał w swojej pieśni.
Pieśń: skomponowana 19 maja 1815 roku przez Franza Schuberta (D 195); wydana pośmiertnie w 1867 roku jako Op. posth. 173 Nr 1. Schubert wykorzystał krótszą wersję, bez drugiej zwrotki.
5.
Der Tod und das Mädchen, D 531
Das Mädchen
Vorüber! Ach, vorüber!
Geh wilder Knochenmann!
Ich bin noch jung, geh Lieber!
Und rühre mich nicht an.
Der Tod
Gib deine Hand, du schön und zart Gebild!
Bin Freund, und komme nicht zu strafen.
Sei gutes Muts! ich bin nicht wild,
Sollst sanft in meinen Armen schlafen!
Śmierć i dziewczyna
Dziewczyna
Przejdź! Ach, przejdź!
Idź, dziki kościotrupie!
Jestem jeszcze młoda, idź, kochany!
I nie dotykaj mnie.
Śmierć
Podaj mi rękę, ty piękna i delikatna postać!
Jestem przyjacielem i nie przychodzę karać.
Bądź dobrej myśli! Nie jestem dziki,
Masz spać łagodnie w moich ramionach!
Poeta
Matthias Claudius był niemieckim poetą i dziennikarzem epoki sentymentalizmu i oświecenia. Znany jest przede wszystkim z ludowych, pobożnych i prostych wierszy, takich jak „Der Mond ist aufgegangen” (Księżyc wzeszedł) oraz pieśni dożynkowej „Wir pflügen und wir streuen”. Claudius wydawał czasopismo „Der Wandsbecker Bothe” i obracał się w kręgu takich twórców jak Herder, Klopstock i Lessing. Jego wiersz „Śmierć i dziewczyna” (Der Tod und das Mädchen) należy do najsłynniejszych lirycznych spotkań ze śmiercią w literaturze niemieckiej. Wiele jego tekstów zostało umuzykalnionych przez kompozytorów takich jak Schubert.
Wiersz: napisany latem 1774 roku, opublikowany po raz pierwszy pod koniec 1774 roku w almanachu „Göttinger Musenalmanach”.
Pieśń: skomponowana w lutym 1817 roku przez Franza Schuberta (D 531); wydana w 1821 roku jako Op. 7 Nr 3.
6.
Die junge Nonne, D 828
Wie braust durch die Wipfel der heulende Sturm!
Es klirren die Balken, es zittert das Haus!
Es rollet der Donner, es leuchtet der Blitz! –
Und finster die Nacht, wie das Grab! –
Immerhin, immerhin!
So tobt’ es auch jüngst noch in mir!
Es brauste das Leben, wie jetzo der Sturm!
Es bebten die Glieder, wie jetzo das Haus!
Es flammte die Liebe, wie jetzo der Blitz! –
Und finster die Brust, wie das Grab! –
Nun tobe du wilder, gewalt’ger Sturm!
Im Herzen ist Friede, im Herzen ist Ruh! –
Des Bräutigams harret die liebende Braut,
Gereinigt in prüfender Glut –
Der ewigen Liebe getraut. –
Ich harre, mein Heiland, mit sehnendem Blick;
Komm, himmlischer Bräutigam! hole die Braut!
Erlöse die Seele von irdischer Haft! –
Horch! friedlich ertönet das Glöcklein vom Turm;
Es lockt mich das süße Getön
Allmächtig zu ewigen Höhn. –
Alleluja!
Młoda zakonnica
Jak huczy przez wierzchołki drzew wyjący sztorm!
Trzeszczą belki, drży dom!
Toczą się grzmoty, błyska piorun! –
I ciemna noc, jak grób! –
W każdym razie, w każdym razie!
Tak szalało niedawno jeszcze we mnie!
Huczało życie, jak teraz sztorm!
Drżały członki, jak teraz dom!
Płonęła miłość, jak teraz błyskawica! –
I ciemna pierś, jak grób! –
Teraz szalej, ty dziki, potężny sztormie!
W sercu jest pokój, w sercu jest cisza! –
Narzeczonego czeka kochająca oblubienica,
Oczyszczona w sprawdzającym żarze –
Oddana wiecznej miłości. –
Czekam, mój Zbawicielu, z tęsknym spojrzeniem;
Przyjdź, niebiański oblubieńcze! Zabierz oblubienicę!
Wyzwól duszę z ziemskich więzów! –
Słuchaj! Spokojnie dzwoni dzwonek z wieży;
Wabi mnie słodki dźwięk
Wszechmocnie ku wiecznym wyżynom. –
Alleluja!
Poeta
jest uznawany za jednego z najważniejszych niemieckich poetów i wybitnego przedstawiciela klasyki weimarskiej. Większość życia spędził w Weimarze, gdzie nie tylko tworzył literaturę, ale także piastował wysokie urzędy państwowe. Jego wszechstronny dorobek obejmuje światowej sławy dramaty, takie jak Faust, powieści, pisma przyrodnicze oraz ogromną liczbę utworów lirycznych. Poprzez swoje głębokie dzieła wywarł trwały wpływ na historię europejskiej kultury i myśli.
-
Powstanie wiersza: Goethe napisał pierwszą wersję wiersza „An den Mond” około 1777/1778 roku. Ostateczna wersja, podana przez Państwa, została przez niego zmieniona i opublikowana w roku 1789.
-
Kompozycja Schuberta: Franz Schubert skomponował tę pieśń (numer w katalogu dzieł D 259) 19 sierpnia 1815 roku.
Bolko von Hochberg (1843-1926)
Hans Heinrich XIV. Bolko Graf von Hochberg urodził się 23 stycznia 1843 roku na zamku Książ (Schloss Fürstenstein) na Śląsku, a zmarł 1 grudnia 1926 roku w Szczawnie-Zdroju (Bad Salzbrunn). Pochodził ze znaczącego śląskiego rodu arystokratycznego hrabiów von Hochberg (książąt von Pless) i był najmłodszym synem księcia Jana Henryka X (Hans Heinrich X. von Hochberg). Po zdaniu matury we Wrocławiu studiował prawo i nauki polityczne w Berlinie oraz Bonn, biorąc jednocześnie lekcje kompozycji u Friedricha Kiela. Przez krótki czas pracował w dyplomacji (m.in. jako attaché w Petersburgu), jednak później poświęcił się całkowicie muzyce. Komponował opery, symfonie, muzykę kameralną oraz pieśni (często pod pseudonimem J. H. Franz). Był założycielem i dyrektorem Śląskich Festiwali Muzycznych (1876–1925), a w latach 1886–1903 pełnił funkcję dyrektora generalnego Królewskich Teatrów w Berlinie, gdzie m.in. zaangażował Richarda Straussa i wspierał Gerharta Hauptmanna.
7.
Nr 12. Wstęp (fortepian solo)
Aus der Oper Der Wärwolf, Op. 21
Intermezzo F-Dur, Op. 118 Nr. 5
Quasi recitativo
Hinter ihr jagt der Verfolger
und sein Riesenpferd, es schnaubt.
Vor dem Abgrund bäumt das Leibross,
das dem Riesen sie geraubt.
Vorwärts treibt sie's zu dem Sprunge...
Ha! der Abgrund, der Abgrund!
bergetief streckt er seine Arme aus!
Nur ein Traum war's, ja, ich schlief...
doch einsam hier! Ach, welch ein Graus!
Auf den Bergen wird's schon licht...
sei still, mein Herz! dir scheint es nicht.
Arie
Lass, Seele, die Sorgen, das Grämen, das Weinen,
beklommenes Herz, du sollst nicht versteinen,
sollst wieder dich laben am kühlen Bronnen,
sollst wieder am Lichte des Glaubens dich sonnen.
Wir säen in Thränen, wir erndten in Freuden,
drum soll uns kein Tod mehr, kein Tod soll uns scheiden.
Kein Tod, kein Tod soll uns scheiden, Geliebter, kein Tod!
Nr 13. Scena i aria Ody "Porzuć, duszo, troski"
Quasi recitativo
Za nią pędzi prześladowca,
a jego olbrzymi koń parska.
Przed przepaścią dęba staje wierny wierzchowiec,
którego wykradła olbrzymowi.
Prze naprzód, ku skokowi...
Ha! Przepaść, przepaść!
Głęboka niczym góry, wyciąga swoje ramiona!
To był tylko sen, tak, spałam...
lecz tutaj jestem sama! Ach, co za zgroza!
Na szczytach gór już świta...
ucisz się, moje serce! Dla ciebie to światło nie świeci.
Aria
Porzuć, duszo, troski, zamartwianie i płacz;
udręczone serce, nie skamieniej!
Masz na nowo pokrzepić się u chłodnego zdroju,
masz znów kąpać się w świetle wiary, w świetle wiary.
Siejemy we łzach, a zbieramy w radości,
dlatego niechaj żadna śmierć nas już nie rozłączy.
Żadna śmierć nas nie rozłączy, ukochany, żadna śmierć!
Wilkołak
Librecista: Paul Frohberg (1816–1893).
Die Oper ist eine romantische Oper in drei Aufzügen „mit Benutzung der deutschen Wärwolfsage”. Sie behandelt die mittelalterliche bzw. sagenhafte Gestalt des Werwolfs (Wärwolf) im Rahmen einer Liebes- und Intrigenhandlung mit den Figuran Oda, Elsbeth, Busso, Eginhard ua Die Handlung verbindet Motive der deutschen Volkssage vom Werwolf mit romantischen Opernelementen (Liebe, Verwandlung, Erlösung, Intrigen am Hof lub w adligen Kreisen).
Die Oper entstand ursprünglich unter dem Titel Die Falkensteiner (komponiert ok. 1874/75, Uraufführung 1876 w Hoftheater Hannover). Die überarbeitete Fassung erschien als Der Wärwolf.
-
Skład: ok. 1874–1875 (także Die Falkensteiner), Überarbeitung zur Fassung Der Wärwolf vor 1881.
-
Uraufführung der überarbeiteten Fassung Der Wärwolf: 6 lutego 1881 w Hoftheater Dresden.
-
Veröffentlichung des Klavierauszugs bei André (Offenbach), op. 21.
Stanisław Moniuszko (1819–1872)
Stanisław Moniuszko (1819–1872) jest uznawany za ojca polskiej opery narodowej i ukształtował pamięć kulturową swojej ojczyzny w epoce, w której Polska politycznie zniknęła z map świata.Urodzony w Ubielu koło Mińska, odebrał gruntowne wykształcenie muzyczne między innymi w berlińskiej Akademii Sztuk u Carla Friedricha Rungenhagena, gdzie przyswoił sobie zachodnioeuropejską tradycję muzyczną. Następnie przez prawie dwie dekady działał w Wilnie jako organista i nauczyciel muzyki; tam też powstała pierwotna wersja jego arcydzieła Halka, którego rozszerzona wersja warszawska z 1858 roku przyniosła mu spektakularny przełom i uczyniła z niego z dnia na dzień bohatera narodowego. W tym samym roku objął stanowisko dyrektora muzycznego Teatru Wielkiego w Warszawie, skomponował kolejne kamienie milowe, takie jak Straszny dwór, oraz wykładał jako profesor w Konserwatorium Warszawskim. Oprócz dzieł scenicznych Moniuszko stworzył ponad 300 pieśni artystycznych, które zostały zebrane w dwunastotomowym „Śpiewniku domowym”.
Włodzimierz Wolski (1824–1882)
Libretto do opery „Halka” napisał poeta i dramaturg Włodzimierz Wolski (1824–1882), który znany był ze swoich radykalnych poglądów społeczno-krytycznych. W centrum uwagi postawił on prawdziwy dramat społeczny oraz konflikt pomiędzy szlachtą a ludnością wiejską.
Ha! Dzieciątko nam umiera (O mój maleńki) Aria Halki z opery "Halka"
Ha! Unser Kindlein stirbt (Aria der Halka aus der Oper "Halka")
8.
Ha! Dzieciątko nam
Umiera, w chatce umiera.
A matka tu, a ojciec tam!
Dziecię wyciąga rączęta
I miłosiernie spoziera.
A matka tu, a ojciec tam!
I ptak drapieżny pisklęta
Karmi, otula i lula,
A moje dziecię umiera!
O mój maleńki!
Któż do trumienki
Ubierze cię?
Spowije cię?
Kto zakołysze
Na śmierci sen?
A serce gdzie? Hej – Jaśku, gdzie?
A łzy te moje, te krwawe łzy,
Ja zemszczę się, podpalę cię,
Boś serce srodze zakrwawił mi.
Bo matka ja – i żona twa
Zabiję cię, słyszysz mnie ty?
Boże mocny! litość miej!
Boże święty, dzięki Ci!
po chwili z rezygnacją
Jażbym cię zabić miała, mój drogi,
Jaśka i pana mojego?
Przebacz! Ach przebacz łzom twej niebogi,
Śmierci dzieciątka naszego.
O żyj szczęśliwy, żyj, choć nie dla mnie,
Z tą piękną panią raduj się ty!
I czasem tylko pomódl się za mnie,
O Jaśku, Jaśku – błogosławię ci!
Ha! Unser Kindlein
stirbt, in der Hütte stirbt es.
Und die Mutter hier, und der Vater dort!
Das Kind streckt die Händchen aus
und blickt barmherzig auf.
Und die Mutter hier, und der Vater dort!
Und selbst der Raubvogel
füttert, umhüllt und wiegt seine Küken,
und mein Kind stirbt!
O mein Kleiner!
Wer wird dich ins Särglein
kleiden?
Wer wird dich einwickeln?
Wer wird dich wiegen
in den Todesschlaf?
Und das Herz, wo ist es? Hej – Jaśku, wo?
Und diese Tränen von mir, diese blutigen Tränen,
ich werde mich rächen, dich anzünden,
denn du hast mir das Herz grausam durchblutet.
Denn ich bin die Mutter – und deine Frau,
ich werde dich töten, hörst du mich?
Mächtiger Gott! Hab Erbarmen!
Heiliger Gott, Dank sei Dir!
(nach einem Augenblick der Resignation)
Sollte ich dich töten, mein Lieber,
Jaśko und meinen Herrn?
Vergib! Ach, vergib den Tränen deiner Unglücklichen,
dem Tod unseres Kindleins.
O lebe glücklich, lebe, wenn auch nicht für mich,
freue dich mit jener schönen Dame!
Und bete nur manchmal für mich,
O Jaśku, Jaśku – ich segne dich!
Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)
Ignacy Jan Paderewski (1860–1941) był jedną z najbardziej fascynujących podwójnych postaci w europejskiej historii kultury, ponieważ zdobył światową sławę jako wirtuoz fortepianu i kompozytor, a jednocześnie jako wizjonerski mąż stanu współwalczył o niepodległość Polski. Urodzony w Kuryłówce (Podole), studiował początkowo w Konserwatorium Warszawskim, a od końca lat 80. XIX wieku odnosił spektakularne sukcesy w wielkich salach koncertowych Europy i Ameryki. Jego romantyczny język dźwiękowy, który przyjmowany był z entuzjazmem w kraju i za granicą, znalazł swój wyraz między innymi w jego słynnej operze Manru oraz licznych utworach fortepianowych. Podczas I wojny światowej wykorzystał swoją ogromną międzynarodową popularność do dyplomatycznego reprezentowania Polski, zbierał fundusze, a w 1919 roku objął urząd pierwszego premiera i ministra spraw zagranicznych nowo powstałej Drugiej Rzeczypospolitej, w imieniu której podpisał traktat wersalski. Skomponowane przez niego w latach 1882–1885 Cztery pieśni op. 7 uznawane są za jego pierwsze duże, spójne dzieło pieśniarskie i ukazały się drukiem w 1888 roku w berlińskim wydawnictwie Bote & Bock. Umuzykalnił w nich liryczne, silnie inspirowane charakterem pieśni ludowej wiersze poety Adama Asnyka.
Cztery pieśni | Vier Lieder Op. 7
Poeta
9.
Adam Asnyk (1838–1897)
1. Gdy ostatnia róża zwiędła
Gdy ostatnia róża zwiędła,
Rzekłam chłopcu: „Idź;”
Zerwała się złota nić,
Którą miłość przędła.
Poskoczyłam jak najprędzej
Świeży wątek wziąść,
Chciałam złotą nitkę prząść…
Lecz zabrakło przędzy.
Zakwitnęły róże znowu,
Nić się nie chce snuć…
Próżno wołam: „Luby, wróć!”
On nie wierzy słowu.
10.
2. Siwy koniu
Siwy koniu, siwy koniu!
Coś tak zadumany?
Nie wiesz drogi, nie wiesz drogi
Do mej ukochanej?
Moja miła nas rzuciła,
Nie wyrzekłszy słowa;
Jak nie znajdziem do niej drogi
Zginąć nam gotowa.
Siwy koniu, siwy koniu,
Ciężko tobie będzie:
Przegonimy wiatr, co wieje,
Nie spoczniemy w pędzie.
Siwy koniu, siwy koniu,
Ciężej sercu memu.
Bo straciło już nadzieję —
Samo nie wie czemu!
Als die letzte Rose welkte
Als die letzte Rose welkte,
sagte ich dem Burschen: „Geh!“
Es riss der goldene Faden,
den die Liebe gesponnen hatte.
Ich eilte, so schnell ich konnte,
frischen Faden zu holen,
wollte den goldenen Faden spinnen…
doch es fehlte an Gespinst.
Die Rosen blühten wieder auf,
der Faden will sich nicht spinnen…
Vergeblich rufe ich: „Liebster, komm zurück!“
Er glaubt meinen Worten nicht.
Graues Ross
Graues Ross, graues Ross!
Warum so nachdenklich?
Kennst du den Weg nicht, kennst du den Weg nicht
zu meiner Geliebten?
Meine Liebe hat uns verlassen,
ohne ein Wort zu sagen;
Wenn wir den Weg zu ihr nicht finden,
sind wir bereit zu sterben.
Graues Ross, graues Ross,
schwer wird es für dich werden:
Wir werden den Wind überholen, der weht,
wir werden nicht im Lauf innehalten.
Graues Ross, graues Ross,
schwerer noch meinem Herzen.
Denn es hat schon die Hoffnung verloren —
es weiß selbst nicht warum!
Śląsko-polski poeta Adam Asnyk (1838–1897), należący do najwybitniejszych przedstawicieli polskiego pozytywizmu, napisał te wiersze w okresie swojego literackiego rozkwitu przypadającego na lata 1872–1880. Urodzony w Kaliszu jako potomek szlacheckiego rodu, Asnyk przez całe życie był głęboko zaangażowany w polską walkę wyzwoleńczą, a po udziale w powstaniu styczniowym w 1863 roku musiał tymczasowo uciekać do Niemiec i Włoch. Później osiadł w Krakowie, gdzie jako ceniony redaktor, dramaturg i liryki dominował w życiu kulturalnym. Jego wiersze charakteryzują się mistrzowską elegancją formalną oraz melancholijną, często filozoficzną symboliką przyrody, która znakomicie nadawała się do umuzykalnienia. Tworząc pieśni Siwy koniu, Szumi w gaju brzezina oraz Chłopca mego mi zabrali, Paderewski sięgnął po drugi tom poezji Asnyka, który ukazał się w 1872 roku, natomiast utwór Gdy ostatnia róża zwiędła zaczerpnął z jego trzeciego tomu wydanego w roku 1880. Głęboką więź łączącą obu artystów ukazuje nie tylko fakt, że Paderewski osobiście zadedykował poecie cały wydany drukiem cykl pieśni op. 7.
11.
3. Szumi w gaju brzezina
Szumi w gaju brzezina,
Bo inaczej nie może;
Wiatr gałązki jej zgina —
Musi szumieć nieboże.
Wzdycha w gaju dziewczyna,
Mimowoli łzy cieką —
Bo miłego wspomina,
Co jest od niej daleko.
Gdy nadejdzie już zima,
Brzoza liści pozbędzie,
Wszystkie wichry wytrzyma
I już szumieć nie będzie.
Gdy nadejdzie już zima,
Dziewczę wspomni miłego
I smutnemi oczyma…
Zacznie szukać drugiego.
Es rauscht im Hain die Birke
Es rauscht im Hain die Birke,
denn anders kann sie nicht;
Der Wind biegt ihre Zweige —
das arme Ding muss rauschen.
Es seufzt im Hain das Mädchen,
unwillkürlich fließen Tränen —
denn sie denkt an den Geliebten,
der fern von ihr ist.
Wenn der Winter kommt,
wird die Birke ihre Blätter verlieren,
alle Winde wird sie aushalten
und nicht mehr rauschen.
Wenn der Winter kommt,
wird das Mädchen des Geliebten gedenken
und mit traurigen Augen…
wird sie beginnen, einen anderen zu suchen.
12.
4. Chłopca mego mi zabrali
Chłopca mego mi zabrali
Matulu!
W świat daleki go pognali
A ja zanim umrę z bólu.
Dałam na msze sznur korali
Niechaj Pan Bóg go ocali
Matulu!
Do szeregu poszedł z bronią
Mój Boże.
Tam śmierć pewna poszedł po nią
Miłość moja nic nie może
Ani łzy go nie zasłonią
Przed zawistnej śmierci dłonią
Mój Boże.
Nie pytają o to wrogi
Kto ginie
Czy jest sercom ludzkim drogi
Czy płacz siostry za nim płynie
Czy umiera Matka z trwogi
Kiedy pyta śmierci srogiej
Kto ginie.
Na kulami zaoranej
Na roli
Ma paść we krwi mój kochany.
Czyliż na to Bóg pozwoli
By samotnie ginął z rany
Zdala swoich na zalanej
Krwią roli.
Spojrzyj na nas ty Panienko
Przeczysta!
I nad serca mego męką
Ty się zlituj o gwiaździsta
Niebieskiego dnia jutrzenko
Osłoń jego swoją ręką
Przeczysta!
Meinen Burschen haben sie mir genommen
Meinen Burschen haben sie mir genommen,
Mütterchen!
In die weite Welt haben sie ihn gejagt,
und ich, bevor ich vor Schmerz sterbe.
Ich gab für Messen eine Korallenschnur,
möge der Herrgott ihn retten,
Mütterchen!
In die Reihe ging er mit der Waffe,
mein Gott.
Dort ist der Tod gewiss, er ging ihm entgegen,
meine Liebe vermag nichts,
und auch Tränen werden ihn nicht schützen
vor der Hand des neidischen Todes,
mein Gott.
Die Feinde fragen nicht danach,
wer stirbt,
ob er den menschlichen Herzen teuer ist,
ob die Tränen der Schwester ihm nachströmen,
ob die Mutter vor Angst stirbt,
wenn sie den grausamen Tod fragt,
wer stirbt.
Auf dem von Kugeln umgepflügten
Acker
soll mein Geliebter im Blut fallen.
Wird Gott es zulassen,
dass er allein an seiner Wunde stirbt,
fern von den Seinen auf dem mit Blut
überschwemmten Acker.
Schau auf uns, du Jungfrau,
Makellose!
Und über die Qual meines Herzens
erbarme dich, o sternenhelle
Morgenröte des himmlischen Tages,
beschütze ihn mit deiner Hand,
Makellose!
Robert Schumann (1810–1856)
Robert Schumann (1810–1856) był jednym z najważniejszych kompozytorów niemieckiego romantyzmu, którego twórczość idealnie uosabiała głębokie spliecenie muzyki i literatury. Po wczesnych sukcesach związanych wyłącznie z muzyką fortepianową, od 1840 roku intensywnie zwrócił się ku twórczości pieśniarskiej. Jego tragiczny życiorys był naznaczony cierpieniem psychicznym, jednak rok 1849 zapisał się jako faza wyjątkowo wysokiej produktywności, w której to w grudniu stworzył swoje Trzy pieśni op. 95 (Drei Gesänge). Skomponowane pierwotnie na głos solowy i harfę – aby podkreślić antyczny, biblijny ton – utwory te odzwierciedlają kunszt Schumanna w muzycznym wyrażaniu głębokiego bólu duszy oraz melancholijnego kultu bohaterów. W tym cyklu kompozytor wykorzystał niemieckie tłumaczenia autorstwa Karla Juliusa Körnera, oparte na słynnych motywach żydowskich i biblijnych brytyjskiego romantyka, Lorda Byrona.
Drei Gesänge Op. 95
nach Lord Byrons Hebrew Melodies
Deutsche Übersetzung: Karl Julius Körner (1793–1873)
Poeta
1. Die Tochter Jephtas
(after „Jephtha’s Daughter“)
Da die Heimat, – o Vater, – da Gott
Von der Tochter verlanget den Tod,
Dein Gelübde vom Feind uns befreit,
Durchbohr’ mich, ich stehe bereit!
Und die Stimme der Klagen ist stumm,
Und mein Werk auf den Bergen ist um;
Wird die Hand, die ich liebe, mich weih’n,
Kann der Tod ja nicht schmerzlich mir sein!
Und das schwör’ ich dir treulich und gut,
Daß so rein ist mein kindliches Blut,
Als der Segen, den strömend es fleht,
Als hienieden mein letztes Gebet.
Ob die Jungfrau Jerusalems klagt,
Sei der Richter, der Held nicht verzagt;
Der Triumph kam durch mich euch herbei,
Und mein Vater, die Heimat sind frei!
Wenn das Blut, das du gabst, ist entwallt,
Die du liebtest, die Stimme, verhallt,
Denk’ meiner, die Ruhm dir erwarb,
Und vergiß nicht, daß lächelnd ich starb!
13.
Córka Jeftego
Skoro ojczyzna – o ojcze – skoro Bóg
Żąda od córki śmierci,
Skoro twoje ślubowanie wyzwoliło nas od wroga,
Przebij mnie, stoję gotowa!
I głos skargi jest niemy,
I moja praca w górach dobiegła końca;
Jeśli ręka, którą kocham, mnie poświęci,
Śmierć nie może być dla mnie bolesna!
I przysięgam ci wiernie i szczerze,
Że tak czysta jest moja dziecięca krew,
Jak błogosławieństwo, które płynąc błaga,
Jak tu na ziemi moja ostatnia modlitwa.
Choć dziewice Jerozolimy lamentują,
Niech sędzia, bohater nie traci odwagi;
Triumf przyszedł przez mnie do was,
I mój ojciec, i ojczyzna są wolni!
Gdy krew, którą dałeś, spłynie,
Gdy głos, który kochałeś, ucichnie,
Pamiętaj o mnie, która przyniosłam ci sławę,
I nie zapomnij, że umarłam z uśmiechem!
14.
Lord Byron (1788–1824)
Brytyjski poeta George Gordon Byron, znany jako Lord Byron (1788–1824), był literackim idolem europejskiego romantyzmu i mistrzem melancholijno-namiętnej poezji. Swój zbiór wierszy Hebrew Melodies („Melodie hebrajskie”), z którego pochodzą te trzy pieśni, napisał i opublikował w 1815 roku w Londynie. Utwory te powstały pierwotnie z inicjatywy kompozytora Isaaca Nathana, który poprosił Byrona o stworzenie tekstów do tradycyjnych żydowskich melodii synagogalnych. Wiersze obejmują zarówno pełne zadumy rozważania, jak i dramatyczne epizody starotestamentowe – takie jak dylemat ofiarnej śmierci w Córce Jeftego czy pełna tęsknoty samotność w pieśni Do księżyca. Byron, który przez całe życie był niespokojnym wolnym duchem i zmarł w 1824 roku podczas greckiej walki o niepodległość, stworzył tym wydanym w 1815 roku zbiorem ponadczasowe wzorce liryczne, które kilkadziesiąt lat później uskrzydliły twórczą wyobraźnię Schumanna w dalekim Dreźnie.
2. An den Mond
(after „Sun of the sleepless“)
Schlafloser Sonne melanchol’scher Stern!
Dein tränenvoller Strahl erzittert fern,
Du offenbarst die Nacht, die dir nicht weicht –
O wie du ganz des Glücks Erinn’rung gleichst!
So glänzt auch längst vergangner Tage Licht,
Es scheint, doch wärmt sein schwaches Leuchten nicht,
Der Gram sieht wohl des Sterns Gestalt,
Scharf, aber fern, so klar, doch ach! wie kalt!
Do księżyca
Słońce bezsennych! melancholijna gwiazdo!
Twój pełen łez promień drży w oddali,
Odsłaniasz noc, która ci nie ustępuje –
O, jak bardzo przypominasz wspomnienie szczęścia!
Tak jaśnieje też światło dawno minionych dni,
Świeci, lecz jego słaby blask nie grzeje,
Smutek widzi wprawdzie kształt gwiazdy,
Ostro, lecz daleko, tak jasno, lecz ach! jak zimno!
15.
3. Dem Helden
(after „Thy days are done“)
Dein Tag ist aus, dein Ruhm fing an;
Es preist des Volks Gesang
Dich, Hoher, auf des Sieges Bahn,
Dein Schwert im Feindesdrang,
Die Taten all’, die du getan,
Jauchzt dir der Freiheit Dank!
Und ob du fielst – so lang wir frei,
Sollst du den Tod nicht sehn,
Dein Blut so edel, rein und treu,
Darf nicht zur Erde gehn!
In unsern Adern fließt es neu,
Dein Geist mög’ in uns wehn!
Dein Name sei dem Heer Signal,
Rüstet’s zum Kampfe sich,
Und Jungfraun künden’s im Choral,
Daß unser Held erblich!
Es netze keine Trän’ dein Mal,
Wir klagen nicht um dich!
Bohaterowi
Twój dzień minął, twoja sława się zaczęła;
Pieśń ludu wychwala
Ciebie, Wysoki, na drodze zwycięstwa,
Twój miecz w natarciu wroga,
Wszystkie czyny, któreś dokonał,
Radość wolności dziękuje ci!
I choć padłeś – dopóki jesteśmy wolni,
Nie zaznasz śmierci,
Twoja krew, tak szlachetna, czysta i wierna,
Nie powinna odejść w ziemię!
W naszych żyłach płynie na nowo,
Twój duch niech w nas wieje!
Twoje imię niech będzie sygnałem dla wojska,
Gdy szykuje się do walki,
A dziewice głoszą w chórze,
Że nasz bohater zbladł!
Niech żadna łza nie zwilży twojego grobu,
Nie opłakujemy cię!